بیماری مزمن کلیه (Chronic Kidney Disease یا CKD) یکی از مشکلات مهم و نسبتاً شایع در گربهها، بهخصوص گربههای مسن، است. این بیماری معمولاً بهصورت تدریجی پیشرفت میکند و با کاهش عملکرد کلیه، تجمع مواد زائد در بدن و ایجاد التهاب مزمن همراه است.
اما آیا فقط کلیهها در این بیماری نقش دارند؟
در سالهای اخیر، پژوهشگران توجه بیشتری به ارتباط میان روده و کلیه نشان دادهاند؛ ارتباطی که به آن محور روده–کلیه (Gut–Kidney Axis) گفته میشود.
روده فقط وظیفه هضم و جذب غذا را بر عهده ندارد. میلیونها میکروب در دستگاه گوارش زندگی میکنند که مجموعه آنها را میکروبیوم روده مینامیم.
این میکروارگانیسمها در تولید مواد مختلف، تنظیم متابولیسم، عملکرد سیستم ایمنی و حفظ تعادل بدن نقش دارند.
از طرف دیگر، کلیهها وظیفه مهمی در دفع بسیاری از مواد زائد و متابولیتهای بدن دارند. بنابراین، اختلال در عملکرد کلیه میتواند محیط روده و میکروبیوم آن را تغییر دهد و در مقابل، تغییرات میکروبیوم نیز ممکن است بر میزان التهاب و تجمع برخی مواد سمی در بدن اثر بگذارد.
به این ارتباط دوطرفه، محور روده–کلیه گفته میشود.
بر اساس مطالعات بررسیشده، گربههای مبتلا به CKD اغلب تغییراتی در ترکیب و عملکرد میکروبیوم روده دارند؛ وضعیتی که به آن دیسبیوزیس رودهای (Intestinal Dysbiosis) گفته میشود.
از جمله تغییرات گزارششده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
• کاهش تنوع میکروبی روده
• کاهش برخی از باکتریهای مفید تولیدکننده اسیدهای چرب کوتاهزنجیر
• افزایش برخی باکتریهای پروتئولیتیک
• افزایش برخی باکتریهای تولیدکننده اورهآز
• تغییر در تولید و متابولیسم برخی مواد حاصل از فعالیت باکتریهای روده
این تغییرات ممکن است شرایطی ایجاد کنند که در آن تولید برخی ترکیبات نامطلوب افزایش پیدا کند.
یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه در محور روده–کلیه، سموم اورمیک (Uremic Toxins) هستند.
برخی از باکتریهای روده میتوانند ترکیباتی تولید کنند که در شرایط طبیعی یا پس از متابولیسم، از طریق کلیه دفع میشوند. وقتی عملکرد کلیه کاهش پیدا میکند، دفع این ترکیبات نیز ممکن است با مشکل مواجه شود.
در مطالعات مختلف، افزایش موادی مانند:
Indoxyl Sulfate
p-Cresyl Sulfate
در ارتباط با بیماری مزمن کلیه مورد توجه قرار گرفته است.
این ترکیبات با فرآیندهایی مانند استرس اکسیداتیو، التهاب مزمن و اختلال عملکرد عروق ارتباط دارند و ممکن است در ایجاد یا تشدید برخی عوارض بیماری کلیوی نقش داشته باشند.
بنابراین، ارتباط میان روده و کلیه میتواند یک چرخه پیچیده ایجاد کند:
اختلال عملکرد کلیه → تغییر محیط روده و میکروبیوم → تغییر تولید متابولیتها → افزایش برخی مواد زائد و التهاب → احتمال تشدید آسیب سیستمیک
البته این ارتباط پیچیده است و هنوز همه جزئیات آن بهطور کامل مشخص نشدهاند.
اینجا باید یک نکته مهم را در نظر داشت:
پروبیوتیکها، پریبیوتیکها یا تغییر رژیم غذایی در حال حاضر جایگزین درمان استاندارد بیماری مزمن کلیه نیستند.
با این حال، مطالعات اولیه نشان دادهاند که تعدیل میکروبیوم روده ممکن است در آینده بهعنوان یکی از بخشهای کمکی مدیریت CKD مورد استفاده قرار گیرد.
برخی مطالعات تأثیر احتمالی موارد زیر را بررسی کردهاند:
• اصلاح رژیم غذایی
• پروبیوتیکها
• پریبیوتیکها
• سایر روشهای تعدیل میکروبیوم
در برخی پژوهشها، استفاده از این روشها با کاهش نسبی بعضی سموم اورمیک یا بهبود برخی شاخصهای متابولیک و التهابی همراه بوده است.
با این حال، مطالعات موجود هنوز محدود و از نظر روش انجام و نتایج، کاملاً یکسان نیستند. بنابراین برای تعیین اثربخشی واقعی این روشها به مطالعات کنترلشده و طولانیمدت بیشتری نیاز داریم.
شناخت محور روده–کلیه باعث شده نگاه ما به بیماری مزمن کلیه گستردهتر شود.
در گذشته تمرکز اصلی بر خود کلیه و کنترل عوارض ناشی از کاهش عملکرد آن بود. امروزه مشخص شده است که عواملی مانند رژیم غذایی، دستگاه گوارش، میکروبیوم و متابولیتهای تولیدشده توسط میکروبهای روده نیز ممکن است در وضعیت کلی بیمار نقش داشته باشند.
به همین دلیل، مدیریت گربه مبتلا به CKD باید یک رویکرد جامع داشته باشد و بر اساس مرحله بیماری و شرایط اختصاصی هر حیوان تنظیم شود.
تشخیص زودهنگام، پایش منظم عملکرد کلیه، تغذیه مناسب و درمان عوارض بیماری همچنان بخشهای اصلی مدیریت CKD هستند.
شواهد موجود درباره تغییرات میکروبیوم روده در گربههای مبتلا به بیماری مزمن کلیه بررسی شد.
در این مطالعه، پژوهشهای منتشرشده در پایگاههای علمی PubMed، Scopus و Web of Science مورد بررسی قرار گرفتند و مطالعات مرتبط با ترکیب میکروبیوم، سموم اورمیک، نشانگرهای التهابی و روشهای درمانی مبتنی بر میکروبیوم ارزیابی شدند.
فرآیند انتخاب و بررسی مطالعات بر اساس دستورالعملهای PRISMA انجام شد.
نتایج کلی نشان میدهند که ارتباطی زیستی و قابلتوجه میان میکروبیوم روده و بیماری مزمن کلیه در گربهها وجود دارد؛ با این حال، برای اثبات نقش درمانی قطعی مداخلات میکروبیوم هنوز به شواهد قویتر نیاز است.
روده و کلیه دو عضو کاملاً جدا از یکدیگر نیستند.
میکروبیوم روده میتواند بر تولید برخی متابولیتها و تنظیم فرآیندهای التهابی اثر بگذارد و از طرف دیگر، کاهش عملکرد کلیه نیز میتواند محیط روده و ترکیب میکروبیوم را تغییر دهد.
شناخت این ارتباط میتواند در آینده به توسعه روشهای جدید و مکمل برای مدیریت بیماری مزمن کلیه در گربهها کمک کند.
با این حال، در حال حاضر نباید پروبیوتیکها یا سایر محصولات تعدیلکننده میکروبیوم را جایگزین درمانهای استاندارد CKD دانست. انتخاب رژیم غذایی، مکمل یا درمان مناسب باید بر اساس شرایط هر گربه و با نظر دامپزشک انجام شود.
عنوان پژوهش:
The Gut–Kidney Axis in Feline Chronic Kidney Disease
نوع پژوهش: (Systematic Review)
حوزه پژوهش: بیماریهای داخلی گربه، نفرولوژی، میکروبیوم و محور روده–کلیه
این پژوهش با هدف بررسی شواهد موجود درباره نقش میکروبیوم روده، سموم اورمیک و ارتباط آنها با بیماری مزمن کلیه در گربهها انجام شده است.
کلینیک دامپزشکی آلفا | Alpha Pet Clinic
زمان هر پیام صوتی 5 دقیقه است
